ARITA-YAKI – Gốm sứ cổ truyền trong văn hoá Nhật Bản

ARITA-YAKI – Gốm sứ cổ truyền trong văn hoá Nhật Bản

Hiashi.vn – Ở Nhật Bản hiện nay, có rất nhiều loại gốm sứ nổi tiếng không chỉ trong nước mà còn ở cả nước ngoài, trong số đó, nổi bật nhất chính là loại gốm sứ Arita (hay còn có tên là Arita-yaki). Loại gốm sứ Arita này rất được ưa chuộng tại Châu Âu và theo những ghi chép lịch sử chúng đã được xuất hiện từ hơn 400 năm qua.

Gốm sứ Nhật Bản nổi bật với nhiều màu sắc tươi sáng (nguồn internet)
Gốm sứ Nhật Bản nổi bật với nhiều màu sắc tươi sáng (nguồn internet)

Theo những ghi chép lưu lại, vào đầu thế kỷ thứ 17, một nghệ nhân gốm sứ người Hàn Quốc, ông Ri Sanpei đã di cư đến Nhật Bản và đã phát hiện ra một mỏ đá sứ tại khu vực núi Izumiyama ở vùng Arita (nay thuộc quận Saga, Nhật Bản) và đã tạo ra món đồ sứ đầu tiên bằng chất liệu này. Với sự phát hiện về mỏ đá sứ, nghề gốm sứ dần trở nên phát triển tại nơi đây.

Các món đồ gốm sứ Arita ban đầu được thiết kế với họa tiết màu xanh dương trên nền trắng. Cho mãi đến thập niên 40 của thế kỷ thứ 17, kỹ thuật tráng men nhiều màu đã được hoàn thiện và bắt đầu cho ra đời các sản phẩm mang nhiều màu sắc như xanh, đỏ, vàng và xanh lá. Loại gốm sứ nhiều màu sắc này dần thay thế các loại gốm sứ xanh trắng trước đây và trở thành hình ảnh đại diện cho gốm sứ Arita Nhật Bản và vẫn tiếp tục được yêu thích trên toàn thế giới cho đến ngày nay.

Bắt đầu từ những dòng gốm sứ xanh trắng (nguồn internet)
Bắt đầu từ những dòng gốm sứ xanh trắng (nguồn internet)
Gốm Nhật ngày nay hướng đến sự hiện đại với rất nhiều màu sắc (nguồn internet)
Gốm Nhật ngày nay hướng đến sự hiện đại với rất nhiều màu sắc (nguồn internet)

Quá trình tạo nên một món đồ gốm sứ Arita kiểu Nhật vô cùng phức tạp và đòi hỏi một tay nghề khá vững chắc. Ban đầu, các viên đá sứ được cắt ra thành những tảng nhỏ và nghiền thành bột, loại bột này được trộn chung cùng với nước để tạo nên dạng đất sét dễ uốn nắn. Đất sét được đặt lên bàn quay để tạo thành hình và sau đó được để khô trước khi đem đi nung trong lò lửa ở nhiệt độ 900 độ C. Sau khi được nung và để nguội, món đồ gốm sứ này được trang trí với hoa văn và hình vẽ mang phong cách Nhật Bản trước khi được phủ một lớp tráng men sau đó được nung trong lò lửa một lần nữa và lớp men này trở nên bóng loáng và bảo vệ lớp trang trí bên dưới. Nhiệt độ của lò lần này lên đến 1300 độ C, giúp cho đất sét cứng lại và trở thành gốm sứ. Món đồ gốm sứ này lại phải trải qua một quá trình tráng men lần nữa với lớp nước men nhiều màu sắc và được nung ở nhiệt độ 800 độ C, giúp làm nổi bật màu sắc của lớp men ngoài cùng.

Từ những nguyên vật liệu tự nhiên và bàn tay khéo léo của người thợ (nguồn internet)
Từ những nguyên vật liệu tự nhiên và bàn tay khéo léo của người thợ (nguồn internet)

Ngày nay, tại quận Saga của Nhật Bản có mở trường cao đẳng gốm sứ Arita, chuyên đào tạo học viên với kiến thức và kỹ thuật về cách tạo nên các món đồ gốm sứ cũng như các món đồ được làm bằng đất nung. Thầy hiệu trường trước đây của trường, ông Kakiemon Sakaida XIV (1934 – 2013), là một nghệ nhân gốm sứ nổi tiếng và được nhiều người gọi ông là một kho báu quốc gia biết đi. Sinh viên khi nhập học có thể đăng ký vào một trong ba khóa đào tạo: khóa đào tạo chuyên nghiệp, khóa nghiên cứu, và khóa đào tạo ngắn hạn. Ngôi trường được xây dựng ở khu vực trung tâm của thị trấn Arita, khác với những ngôi trường cao đẳng bình thường khác, các lớp học của trường không có bàn ghế mà được xây dựng giống như một xưởng làm việc để sinh viên có thể học thông qua cách thực hành.

Ông Kakiemon Sakaida XIV (1934 – 2013) một nghệ nhân gốm sứ Nhật nổi tiếng (nguồn internet)
Ông Kakiemon Sakaida XIV (1934 – 2013) một nghệ nhân gốm sứ Nhật nổi tiếng (nguồn internet)

Một số các món đồ cần thiết khi hành nghề:

  • Bàn quay: Cũng giống với chiếc bàn quay của nhiều ngành gốm sứ khác, chiếc bàn này có một mặt phẳng dùng để đặt đất sét lên và tạo hình cho chúng. Một số loại bàn quay thủ công đòi hỏi người dùng phải dùng bàn đạp để giữ cho bàn xoay liên tục và một số loại hiện đại hơn được gắn mô-tơ điện và xoay một cách tự động.
Bàn quay tạo hình gốm sứ (nguồn internet)
Bàn quay tạo hình gốm sứ (nguồn internet)
  • Dụng cụ tạo hình bằng gỗ: Đối với các món đồ gốm sứ gần hoàn thành, các nghệ nhân thường không thể cho tay vào bên trong bình để nắn lại, vì thế, họ sử dụng các loại dụng cụ bằng gỗ để có thể tạo hình cho bình một cách cân bằng nhất từ trong ra ngoài trước khi đem bình đi nung.
Bộ dụng cụ tạo hình, hoa văn cho gốm Nhật (nguồn internet)
Bộ dụng cụ tạo hình, hoa văn cho gốm Nhật (nguồn internet)
  • Tonbo: Tonbo là tên gọi của một món dụng cụ dùng để đo kích thước và độ cân bằng chính xác của một món đồ gốm sứ.
Dụng cụ dùng để đo kích thước và độ cân bằng chính xác (nguồn internet)
Dụng cụ dùng để đo kích thước và độ cân bằng chính xác (nguồn internet)
  • Dây cắt: đầy là một món dụng cụ khá quan trọng dùng để tách phần đất sét thừa ở dưới đáy các món đồ gốm sứ sau khi đã tạo hình xong. Loại dây này thường được làm từ những cọng rơm bện vào nhau.
Dây cắt các phần đất sét dư thừa (nguồn internet)
Dây cắt các phần đất sét dư thừa (nguồn internet)

HIASHI nội thất Nhật Bản