Cẩm nang dụng cụ môn trà đạo phong cách Nhật Bản

Cẩm nang dụng cụ môn trà đạo phong cách Nhật Bản

Hiashi.vn – Cũng như những bộ môn văn hóa thế giới nói chung và Nhật Bản nói riêng, bộ môn trà đạo đều có những dụng cụ đặc trưng của riêng mình với nhiều tên gọi và cách sử dụng khác nhau:

Đầu tiên, đó chính là chiếc hộp đựng những dụng cụ trong trà đạo có tên là Chabako (茶箱). Mục đích được làm ra của chiếc hộp chính là dành cho việc tiện lợi khi mang xách những dụng cụ trà đạo khi các trà sư có ý định tổ chức những buổi tiệc trà ngoài trời. Các loại hộp đựng này xuất hiện dưới nhiều thiết kế và phong cách khác nhau và chúng thường được làm bằng gỗ. Tùy vào sở thích của các vị trà sư mà những chiếc hộp này có thể được phủ một lớp sơn mài và trang trí hoa văn kiểu Nhật, hoặc có thể để trơ lớp gỗ nguyên sơ. Ngoài hộp gỗ ra, các dụng cụ làm trà còn có thể được đựng trong những chiếc giỏ xách có tên là chakago (茶籠).

Hộp đựng trà đa dạng và rất trao chuốt (nguồn internet)
Hộp đựng trà đa dạng và rất trao chuốt (nguồn internet)

Tiếp đến, vật không thể thiếu trong các nghi lễ trà đạo chính là chiếc chén trà, được gọi là chawan (茶碗). Theo như lịch sử ghi chép lại, những chiếc chén trà đầu tiên của Nhật Bản được nhập khẩu từ Trung Quốc từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 16. Sau đó, người Nhật đã tự làm nên những chiếc chén  riêng mang đậm phong cách Nhật Bản hơn. Gốm sứ An Nam của Việt Nam cũng đã trở nên khá thịnh hành trong thời Edo của Nhật Bản. Chúng có thể được phân loại tùy vào nguồn gốc xuất xứ, chất liệu và thậm chí là loại trà mà chúng được làm ra để đựng. Ngoài hình chiếc chén tròn truyền thống, chén trà chawan còn mang những hình thù phong phú khác, như: hình trụ, hình hộp vuông, hình tròn dẹt, hình móng ngựa,..v.v.

Chén trà đóng vai trò rất quan trọng với nhiều loại chuyên biệt (nguồn internet)
Chén trà đóng vai trò rất quan trọng với nhiều loại chuyên biệt (nguồn internet)

Chaki (茶器), tuy có nghĩa là trà kỷ, nhưng trong trà đạo, chaki chỉ là một chiếc hộp nhỏ được dùng để đựng bột trà xanh. Tùy vào loại trà cần pha chế mà những chiếc hộp này còn được chia ra thành usucha-ki koicha-ki. Usucha-ki là hộp đựng dành riêng cho việc pha loại trà nhạt usucha và được làm bằng gỗ. Trong khí đó, Koicha-ki, hay còn gọi là chaire (茶入), được làm bằng sứ và được sử dụng riêng cho việc pha trà đậm koicha.

Hộp đựng trà thường nhỏ nhắn và được phân đựng từng loại trà riêng biệt (nguồn internet)
Hộp đựng trà thường nhỏ nhắn và được phân đựng từng loại trà riêng biệt (nguồn internet)

Để đưa bột trà xanh vào trong chén, các trà sư phải sử dụng một chiếc thìa có tên là Chasaku (茶杓). Các loại thìa chasaku thông dụng ngày nay thường được làm bằng tre, và một số khác được làm bằng gỗ và ngà. Những chiếc thìa đầu tiên của Nhật Bản được nhập khẩu từ Trung Quốc đều được làm bằng ngà, nhưng do giá thành khá cao, nên các trà sư đã tự đẽo lấy chiếc thìa riêng của mình từ những mảnh tre và chứa chúng trong những ống đựng được làm từ cùng chất liệu. Một số trà sư còn đặt tên khá hoa mĩ và thơ ca cho những chiếc thìa này và khắc hoặc viết tên lên những ống tre đựng của chúng.

Thìa uống trà được làm bằng tre (nguồn internet)
Thìa uống trà được làm bằng tre (nguồn internet)

Những chiếc khay đựng chén trà mang những cái tên khác nhau tùy vào hình dáng của chúng. Điển hình là: Hakkebon (八卦盆), một loại khay tròn được phủ sơn mài đen và được trang trí với các biểu tượng cổng bát quái bằng xà cừ; Yamamichibon (山道盆), cùng là một loại khay hình tròn nhưng có rìa được làm lồi lõm, trông như những dãy núi; và cuối cùng là Yohōbon (四方盆), là một loại khay có hình vuông.

Các khay đựng trà được làm với nhiều hình dạng khách nhau (nguồn internet)
Các khay đựng trà được làm với nhiều hình dạng khách nhau (nguồn internet)

Các trà sư thường sử dụng những chiếc ấm đun nước để pha trà, trong đó có loại ấm Kama ()Tetsubin (鉄瓶). Kama là loại ấm to có hình trụ hoặc tròn và được làm bằng kim loại. Trên thân ấm có những góc nhô ra hoặc khoanh kim loại, dành cho việc cầm nắm ấm và thậm chí còn có thể móc vào bằng những thanh kim loại khác để mang đi trong trường hợp ấm đang được đung sôi. Tetsubin là loại ấm nhỏ hơn có quai cầm và vòi, chúng cũng được làm bằng kim loại giống với kama.

Những chiếc ấm dùng riêng để đun nước nóng pha trà (nguồn internet)
Những chiếc ấm dùng riêng để đun nước nóng pha trà (nguồn internet)

Đối với loại ấm Kama việc múc nước từ ấm sang chén trà cần phải sử dụng muôi, có tên là Hishaku (柄杓). Chúng được làm từ tre với chiếc cán dài và phần bứu nhỏ ở giữa cán chính là điểm nhấn đặc trưng kiểu Nhật của loại dụng cụ này. Ngoài việc múc nước nóng vào chén, chúng còn được dùng để múc thêm nước để cho vào ấm kama.

Muỗng tre dùng để múc nước nóng pha trà (nguồn internet)
Muỗng tre dùng để múc nước nóng pha trà (nguồn internet)

Sau khi kết thúc buổi trà lễ, các trà sư sẽ sử dụng bình mizusashi (水指) để châm thêm nước vào ấm kama. Chúng thường được làm bằng sứ, nhưng cũng có loại bình được làm từ gỗ và thủy tinh. Thêm vào đó, một loại bình có quai khác, mizutsugi (水次) còn được dùng để cho thêm nước vào bình mizusashi. Loại bình này còn được phân làm hai loại, katakuchi, loại bình có hình trụ được làm từ gỗ hoặc sứ; và yakan, được làm bằng kim loại.

Các loại bình chuyên dụng để châm thêm nước nóng (nguồn internet)
Các loại bình chuyên dụng để châm thêm nước nóng (nguồn internet)

Để hòa tan bột trà xanh và nước, loại que khuấy Chasen (茶筅) đặc  trưng của trà đạo Nhật Bản được sử dụng. Các loại que khuấy thường có độ dài, độ dày và hình dáng khác nhau tùy vào trường phái trà đạo và còn có nhiều loại khác nhau tùy vào mục đích pha trà của các trà sư. Loại que khuấy dành cho việc pha trà nhạt usucha thường có từ 80 đến 120 răng tua trên thân que

Các chổi tre dùng để khuấy bột cho đều (nguồn internet)
Các chổi tre dùng để khuấy bột cho đều (nguồn internet)

Một số vật dụng khác được sử dụng trong trà đạo:

Binkake (瓶掛): là một loại bếp than di động nhỏ được dùng để đun ấm tetsubin.

Furo (風炉): là một loại bếp than di động được dùng để đun ấm kama.

Ro (炉): là bếp lửa được xây bên trong trà thất dùng để đun ấm kama và ngoài ra còn dùng để sưởi ấm vào những mùa lạnh. Trong trường hợp trà thất không có bếp lửa, một loại bếp lửa khác có tên là Okiro sẽ được dùng để thay thế.

Chakin (茶巾): một tấm vải nhỏ, màu trắng và có hình vuông được dùng để lau chén trà.

Fukusa (帛紗): là một tấm vải lụa hai lớp được dùng để lau thìa trà và hộp trà. Ngoài ra chúng còn được dùng để mở nắp của ấm nước đang sôi.

Fukusabasami: là một chiếc túi vải mà trà sư và các vị khách tham dự mang theo bên mình để đựng những vật cần thiết trong khi trà lễ đang diễn ra, như: giấy, tăm, vải fukusa và kobukusa

Kobukusa (古帛紗): là một tấm vải dày có hoa văn, thường được dùng bởi khách tham dự khi họ đang ngắm các dụng cụ trà đạo khác như ấm, chén, thìa,… để tránh làm dơ hoặc rơi vỡ.

HIASHI văn hoá Nhật Bản